Python öyrənmək üçün əvvəlcədən kod bilmək lazımdırmı?

Xeyr. Bu dərs heç kod bilməyənlər üçün hazırlanıb. Quraşdırmadan başlayır, ilk əmrləri bir-bir yazdırır və xəta mesajlarının necə oxunduğunu göstərir.

Windows-da Python necə quraşdırılır?

Microsoft Store-da Python install manager tətbiqini axtarıb yükləyin və ya eyni proqramı python.org yükləmə səhifəsindən alın. Quraşdırmadan sonra Terminalı açıb python yazanda proqram cari Python versiyasını yükləyir və üç böyükdür işarəli əmr ekranını açır.

Python-da üç böyükdür işarəsi (>>>) nə deməkdir?

Python-un əmr gözlədiyini göstərir. Bu işarənin yanına yazdığınız hər əmr Enter basdığınız an işləyir və nəticə dərhal altında görünür.

NameError: name is not defined xətası nə deməkdir?

Python-un tanımadığı bir ad istifadə etdiyinizi bildirir. Yeni başlayanlarda ən çox rast gəlinən səbəb mətni dırnağa almağı unutmaq və ya print kimi əmri böyük hərflə yazmaqdır.

Python-da dəyişən nədir?

Bir dəyərə verilən addır. fiyat = 1500 yazanda Python 1500 dəyərini fiyat adı ilə yadda saxlayır; sonra bu adı print(fiyat * 3) kimi hesablamalarda istifadə edə bilərsiniz.

Sıfırdan Python dərsləri 1: Quraşdırma və ilk 5 əmr

Python öyrənməyə başlayanların çoxu eyni yerdə ilişib qalır: kitablar və videolar uzun-uzun nəzəriyyə danışır, ilk kod sətri isə çox sonra gəlir. Bu seriyada əksini edirik. Əvvəlcə Python-u kompüterinizə quraşdırırıq, dərhal ardından beş real əmr yazırıq və ilk xəta mesajlarını birlikdə oxuyuruq. Əzbər yoxdur.

Bu yazı YouTube kanalımızdakı Sıfırdan Python dərsləri seriyasının birinci dərsinin yazılı variantıdır. Video türkcədir; buradan Azərbaycan dilində izləyə bilərsiniz. Yazıdakı şəkillər videodakı slaydlardır.

Bu dərsdə:

Python-u Windows-da Python install manager ilə quraşdırırıq (Mac üçün də qeyd var).
Python-dan kalkulyator kimi istifadə edirik: toplama, vurma, bölmə və qüvvətə yüksəltmə.
print ilə ekrana mətn yazdırırıq.
Qəsdən üç xəta edib xəta mesajlarının nə dediyini oxuyuruq.
Dəyişən istifadə edərək ilk kiçik proqramımızı, qiymət kalkulyatorunu yazırıq.

Kod haqqında: Kod videodakı ilə tam eynidir, ona görə bəzi sözlər türkcədir. Merhaba Dünya "Salam, Dünya", fiyat qiymət, adet say, Toplam cəmi, dogum_yili isə doğum ili deməkdir.

Python nədir və niyə Python ilə başlamalı?

Python kompüterə nə edəcəyini dediyimiz proqramlaşdırma dilidir. Əmrləri ingilis dilinə yaxındır və oxunması asandır. Məsələn, ekrana nəsə yazdıran əmrin adı print, yəni "çap et"dir.

Python veb saytların arxa tərəfində, məlumatlarla işdə və süni intellekt alətlərində geniş istifadə olunur. Yeni başlayan üçün ən böyük üstünlüyü budur: bir sətirlik əmr yazıb nəticəni dərhal görə bilirsiniz. Bu seriyada addım-addım irəliləyəcəyik: bu gün ilk əmrlər, sonra fayllar, qərarlar, dövrlər, siyahılar və funksiyalar.

Python necə quraşdırılır? (Windows)

Kompüterinizdə Python artıq quraşdırılıbsa, bu bölməni keçib birbaşa ilk əmrə gedə bilərsiniz.

Windows-da ən asan yol Python install manager-dir. Bu, Python Software Foundation-ın rəsmi proqramıdır, Python-u sizin yerinizə yükləyib quraşdırır:

Başlat menyusundan Microsoft Store-u açın.
Axtarış qutusuna Python install manager yazın.
Naşiri Python Software Foundation olan tətbiqi seçin və Yüklə düyməsini basın.

Store istifadə etmək istəmirsinizsə, eyni proqramı python.org yükləmə səhifəsindən də ala bilərsiniz. İkisi eyni proqramdır.

Microsoft Store axtarış qutusunda Python install manager və Yüklə düyməsi — Microsoft Store-da "Python install manager" axtarın və Python Software Foundation-ın tətbiqini quraşdırın.

Yükləmə bitəndə Başlat menyusuna terminal yazın və Terminalı açın. Tünd rəngli bir pəncərə açılacaq. Qorxmayın, bu pəncərə kompüterlə yazışaraq danışdığımız yerdir. Buraya kiçik hərflərlə python yazıb Enter basın.

Windows Terminal pəncərəsində python əmrinin yazılması — Terminala kiçik hərflərlə python yazıb Enter basın.

Kompüterinizdə hələ Python yoxdursa, proqram ilk dəfə ən yeni versiyanı özü yükləyir. Ekranda sual çıxsa, oxuyun; əmin deyilsinizsə, standart cavabı qəbul edin.

Sonra ekranda üç "böyükdür" işarəsi görəcəksiniz: >>>. Bu işarə "Python hazırdır, sizi dinləyir" deməkdir. Buraya nə yazsanız, Python Enter basdığınız an işlədir.

Terminalda üç böyükdür işarəsi: Python əmr gözləyir — Üç böyükdür işarəsini görürsünüzsə, Python əmr gözləyir.

Mac istifadə edirsinizsə: Python-u python.org-dakı Mac versiyası ilə quraşdırın, sonra Terminala python3 yazın. Qalanı eynidir.

Əmr 1: Python-dan kalkulyator kimi istifadə

İlk əmrimiz bir hesablamadır. Üç böyükdür işarəsinin yanına aşağıdakıları bir-bir yazın və hər birindən sonra Enter basın:

>>> 2 + 3
5
>>> 10 * 5
50
>>> 7 / 2
3.5

Vurma üçün ulduz (*), bölmə üçün maili xətt (/) istifadə olunur. Son nəticədə vergül yerinə nöqtə görməyinizin səbəbi budur: Python onluq kəsrlərdə nöqtə işlədir.

Python-da toplama, vurma və bölmə əməliyyatları və nəticələri — Toplama, çıxma, vurma və bölmə işarələri. Onluq kəsrdə vergül yox, nöqtə.

Əmr 2: İki ulduzla qüvvətə yüksəltmə

Yan-yana iki ulduz (**) qüvvətə yüksəltmə deməkdir. 2 ** 10 yazın: ikinin onuncu qüvvəti, yəni 1024. Ağılda hesablaması çətin olan işi Python bir anda edir.

Python-da 2 ** 10 əməliyyatının nəticəsi 1024 — İki ulduz qüvvətə yüksəldir: 2 ** 10 ikinin on dəfə özünə vurulmasıdır.

Əmr 3: print ilə ekrana mətn yazdırmaq

Proqramçıların ənənəsi: kompüterə "Salam, Dünya" dedirtmək. Bunu yazın:

>>> print("Merhaba Dünya")
Merhaba Dünya

Əmrin üç hissəsi var. print "ekrana yaz" deməkdir. Mötərizənin içinə nə yazılacağını qoyuruq. Dırnaq işarələri isə Python-a "bu mətndir, olduğu kimi göstər" deyir.

print Merhaba Dünya əmrinin hissələri: print, mötərizə və dırnaq — print ekrana yazır, mötərizə nə yazılacağını alır, dırnaq mətni olduğu kimi göstərir.

Qəsdən üç xəta edək

Xəta almaq da dərsin bir hissəsidir. Python-un xəta mesajları ilk baxışda qorxulu görünür, amma əslində sizə hara baxmalı olduğunuzu deyir.

Xəta 1: Dırnaqları unutsaq (NameError)

Eyni əmri dırnaqsız yazın: print(Merhaba). Python NameError: name 'Merhaba' is not defined deyir, yəni "Merhaba adlı bir şeyi tanımıram". Dırnaq olmayanda Python bunu mətn yox, ad sanır.

Dırnaqsız print əmrinin verdiyi NameError xəta mesajı — Dırnaq yoxdursa, Python mətni ad sanır və NameError verir.

Xəta 2 və 3: Bağlanmayan dırnaq və böyük P

Dırnağı açıb bağlamasanız, SyntaxError, yəni yazı xətası alırsınız. print yerinə Print yazsanız, Python yenə NameError verir, hətta Did you mean: 'print'? deyə soruşur. Buradan çıxan dərs: xəta mesajı düşmən deyil, ipucudur. Kiçik və böyük hərf Python üçün vacibdir.

Bağlanmayan dırnağın SyntaxError mesajı və böyük P ilə yazılan Print xətası — Bağlanmayan dırnaq SyntaxError verir. Böyük P ilə yazılan Print-də Python düzgününü təklif edir.

Əmr 4: Dəyişən nədir?

Dəyişən bir məlumata verdiyimiz addır. Üstündə etiket olan qutu kimi düşünün: etiket dəyişənin adı, içindəki isə dəyəridir.

>>> fiyat = 1500
>>> adet = 3

Bu dəfə Python ekrana heç nə yazmır, çünki sadəcə yadda saxlayır. Bərabərlik işarəsi sağındakı dəyəri solundakı ada qoyur. Burada fiyat qiymət, adet isə saydır.

Dəyişən etiketli qutu kimi: fiyat qutusunda 1500, adet qutusunda 3 — Dəyişən etiketli qutudur: fiyat qutusunda 1500, adet qutusunda 3 var.

Əmr 5: İlk proqramınız, qiymət kalkulyatoru

İndi iki dəyişəni birləşdirək:

>>> print(fiyat * adet)
4500
>>> print("Toplam:", fiyat * adet, "TL")
Toplam: 4500 TL

Python qutuların içindəki dəyərləri götürüb vurdu. İkinci sətirdə print-in içinə vergüllə ayıraraq mətn də əlavə etdik: Python vergüllə ayrılan hissələri aralarına bir boşluq qoyaraq yan-yana yazır. Budur ilk kiçik proqramınız.

print ilə qiymət vurulsun say hesablaması və Toplam: 4500 TL nəticəsi — Vergül mətni və ədədi yan-yana qoyur: Toplam: 4500 TL.

Süni intellekt guşəsi: Xətanı necə soruşmalı?

Bir xətada ilişəndə ChatGPT-dən və ya Claude-dan soruşa bilərsiniz. Amma soruşma tərziniz vacibdir. "Bunu düzəlt" desəniz, süni intellekt kodu sizin yerinizə yazar və siz heç nə öyrənməzsiniz. Xəta mesajını yapışdırın və bunu əlavə edin:

Mən Python-a yeni başlamışam. Kodu mənim yerimə düzəltmə. Sadəcə xətanın nə demək olduğunu və hara baxmalı olduğumu izah et.

Süni intellektə Python xətası soruşarkən yanlış və düzgün sual nümunəsi — "Bunu düzəlt" əvəzinə xətanın nə demək olduğunu soruşun.

Tapşırıq: Yaşınızı Python hesablasın

dogum_yili adlı dəyişən yaradın və içinə öz doğum ilinizi yazın. Sonra print(2026 - dogum_yili) ilə yaşınızı hesablatdırın. Ekrana ya yaşınız, ya da yaşınızın bir artığı çıxacaq. Niyə bəzən bir artıq çıxdığını düşünün; cavabı ikinci dərsin əvvəlində danışırıq.

Tapşırıq: dogum_yili dəyişəni və 2026-dan doğum ilini çıxaraq yaş hesabı — Tapşırıq: doğum ilinizlə yaşınızı hesablatdırın. Niyə bəzən bir artıq çıxır?

Seriyanın davamı

Sıfırdan Python dərsləri 2: VS Code ilə ilk Python proqramı: kodu fayla yazmaq, faylda print-in niyə lazım olduğu və ilk xəta sətrini oxumaq.
TurkWebSite YouTube kanalı: dərslərin videoları (türkcə).

Siz Python öyrənin, saytınızı biz quraq

Kod öyrənmək vaxt istəyir; işinizin internetdəki üzü gözləməsin. TurkWebsite sərfəli veb dizayn və pulsuz hostinqlə saytınızı qurur, siz isə Python-a davam edirsiniz.

Veb sayt paketləri WhatsApp-da yazın

Bu mövzuda kömək edə biləcəyimiz xidmətlər