İnternet Kesilirse Ne Olur? Okyanus Dibindeki 1,5 Milyon Kilometre
Gönderdiğiniz fotoğraf uyduya çıkmaz, okyanusun dibine iner. Ekranın Arkası'nın ikinci bölümü: denizaltı kabloları, 1858'in on altı saatlik mesajı, kablolar neden kopar ve internetiniz neden kesilmez.
Amerika'daki birine bir fotoğraf gönderiyorsunuz ve bir saniye bile sürmüyor. Çoğumuz o fotoğrafın uyduya çıkıp oradan karşıya indiğini düşünürüz. Oysa fotoğraf uyduya çıkmaz; okyanusun dibine iner. 2022'de böyle bir kablo koptu ve bir ülke otuz sekiz gün boyunca dünyayla bağını neredeyse tamamen yitirdi. Peki sizin internetiniz neden kesilmiyor?
Bu yazı, YouTube kanalımızdaki Ekranın Arkası serisinin ikinci bölümünün yazılı hali. İlk bölümde Google'ın bir cevabı nasıl bulduğunu anlatmıştık; bu bölümde o cevabın size nasıl ulaştığına bakıyoruz. Yazıdaki çizimler videodaki sahnelerin kendisi.
Kısaca:
- Kıtalar arası internet trafiğinin yüzde 99'undan fazlası uydudan değil, okyanusun dibindeki kablolardan geçiyor.
- Okyanuslarda 1,5 milyon kilometreden uzun kablo var; kablonun ortasında saç teli inceliğinde cam lifler ışık taşıyor.
- Dünyada her yıl yaklaşık 200 kablo arızası oluyor; üçte ikisi köpekbalığı değil, balıkçı ağları ve gemi çapaları yüzünden.
- İnternetiniz kesilmiyor, çünkü internet tek bir boru değil, bir yol ağı. Türkiye kıyılarına bugün beş ayrı kablo ulaşıyor.
Bulut yok, uydu neredeyse yok
İnternetten söz ederken "bulut" deriz: fotoğraflarımız bulutta, e-postalarımız bulutta. Ama bulut gökyüzünde değil. Başka bir şehirde, bazen başka bir kıtada duran binalardaki bilgisayarlar. Bu binalara veri merkezi diyoruz.
Kıtalar arasındaki yol için de çoğumuzun aklına uydu gelir. Durum tam tersi. Dünyanın kablo haritasını çıkaran araştırma şirketi TeleGeography'ye göre kıtalar arası veri trafiğinin yüzde 99'undan fazlası okyanusun altındaki kablolardan geçiyor. Uyduların payı o kadar küçük ki, Amerika'nın uluslararası iletişim kapasitesinde en son ölçüldüğünde yüzde yarımı bile bulmuyordu.
TeleGeography'nin 2026 başı verilerine göre okyanusların dibinde 1,5 milyon kilometreden uzun kablo yatıyor. Bu, Dünya'nın çevresini 37 kez dolanacak kadar. Şirket, çalışan ve yapımı planlanan 600'den fazla kablo sistemini izliyor. Bu hikaye ise 160 yılı aşkın bir süre önce, tek bir mesajla başladı.
1858: on altı saatlik mesaj
Yıl 1858. Atlantik'in ortasında iki gemi buluşuyor, taşıdıkları kablonun uçlarını birleştiriyor ve ters yönlere ayrılıyor: biri İrlanda'ya, öteki Kanada'nın doğusundaki Newfoundland adasına. Arkalarında okyanusun dibine inen bir telgraf kablosu kalıyor.
Ağustosta Kraliçe Victoria, Amerika Başkanı'na 98 sözcüklük bir kutlama mesajı gönderiyor. Mesajın tamamının iletilmesi yaklaşık on altı saat sürüyor. Bugün bir saniyede aştığımız yol, o gün on altı saat aldı. Yine de bu bir devrimdi: öncesinde aynı haber ancak gemiyle, günler süren bir yolculukla karşıya geçebiliyordu.
New York'ta haber coşkuyla karşılanıyor ve kablonun onuruna havai fişekler atılıyor. Ama kıvılcımlar belediye binasının çatısına sıçrıyor ve binanın kubbesi yanıyor. Sevinç uzun da sürmüyor: kablo yalnızca birkaç hafta çalışıp susuyor. En sık anlatılan sebep, mesajlar hızlansın diye kabloya fazla yüksek gerilim verilmesi. Kalıcı bağlantı ancak 1866'da kuruluyor.
Bahçe hortumu kalınlığında bir kablo
Bugünkü kablonun tam ortasında saç teli kadar ince cam lifler var. Bilgi bu liflerden elektrik olarak değil, ışık olarak geçiyor. Bir fotoğraf, bir mesaj, bir video, hepsi çok hızlı yanıp sönen ışığa dönüşüyor.
Okyanusu geçen kablo, yolunun büyük kısmında bir bahçe hortumu kalınlığında. Derin denizde gömülmüyor da, dibe olduğu gibi bırakılıyor. Kıyıya yaklaştıkça tehlike arttığı için kablo deniz tabanının altına gömülüyor ve üstüne fazladan çelik zırh sarılıyor.
Işık binlerce kilometre yol alırken zayıflıyor. Bu yüzden kablo boyunca belli aralıklarla ışığı yeniden güçlendiren cihazlar (yineleyiciler) var. Bunların elektriği de kıyıdan, kablonun içindeki bakır iletkenden geliyor; kıyıdaki istasyonlar bu iletkene binlerce volt veriyor.
Bu kabloları kim döşetiyor? Eskiden neredeyse yalnızca telefon şirketleri. Bugün yeni kablolara en çok yatırım yapanlar arasında Google, Meta, Microsoft ve Amazon var. Google kablolarına tarihten insanların adını veriyor: tamamen kendine ait ilk kıtalar arası kablosu, iki Nobel ödülü almış bilim insanı Marie Curie'nin adını taşıyor; ötekiler arasında programcılığın öncülerinden Grace Hopper var. Bu kablolar en az 25 yıl çalışacak biçimde tasarlanıyor.
Kablolar neden kopar? Köpekbalığı değil, çapa
İnternette sık dolaşan bir cevap var: kabloyu ısıran köpekbalıkları. Kulağa mantıklı geliyor, ama TeleGeography bunu bu konudaki en yaygın yanlış inanışlardan biri sayıyor. Kablo arızalarının kaydını tutan Uluslararası Kablo Koruma Komitesi'nin (ICPC) verilerine göre 2007 ile 2014 arasında köpekbalıkları dahil balık ısırıkları tek bir kablo arızasına bile yol açmadı.
Asıl sebep çok daha sıradan. Dünyada her yıl ortalama 200 kadar kablo arızası oluyor. Bunların üçte ikisi kazayla, insan elinden: balıkçı teknelerinin dipte sürüklediği ağlar ve gemilerin dibe bıraktığı çapalar. Kalan arızaların bir kısmı doğadan geliyor.
Doğanın en ilginç hikayelerinden biri 1929'da yaşandı. Kasım ayında Kanada açıklarında, Grand Banks denen sığlığın kenarında bir deprem oluyor. Dipteki telgraf kablolarından bazıları hemen kopuyor. Asıl tuhaflık sonra başlıyor: sonraki on üç saat boyunca kablolar birer birer, her biri bir öncekinden daha uzakta ve daha derinde kopmaya devam ediyor. Sığlıktaki kabloların hiçbiri ise zarar görmüyor.
Bunun ne olduğu ancak 1952'de anlaşılıyor. Bruce Heezen ve Maurice Ewing, kopma saatlerini yan yana koyup bir su altı çığı buluyor: deprem dipteki çamuru ve kumu yerinden oynatmış, bu karışım yamaçtan aşağı akmış. Hızı için yapılan tahminler saatte 60 ile 100 kilometre arasında. Kopan kablolar, kimsenin inip bakamadığı bir derinlikte neler olduğunu gösteren bir ölçüm aletine dönüşmüştü.
Ocak 2022'de Pasifik'teki Tonga'da denizin altındaki bir yanardağ patladı ve ülkeyi dünyaya bağlayan tek uluslararası kablo koptu. Ana internet bağlantısı 38 gün boyunca kesik kaldı; bu sürede iletişim uydu bağlantılarıyla kısıtlı biçimde sürdürüldü.
Kopan kablo nasıl onarılır?
Önce bir onarım gemisinin oraya ulaşması gerekiyor ve bu bazen günler sürüyor. Gemi, kopuk noktanın yakınında dibe uzun bir halatla bir kanca indiriyor ve kabloyu yakalayana kadar dipte sürüklüyor. Kablonun bir ucu güverteye çekiliyor, sonra öteki ucu. Tonga'da gemi yaklaşık 90 kilometrelik kabloyu yenilemek zorunda kaldı.
Sonra o saç teli kadar ince cam lifler, sallanan bir geminin güvertesinde yeniden birleştiriliyor. Kablo test ediliyor ve geniş bir kavisle yeniden dibe bırakılıyor.
Sizin internetiniz neden kesilmiyor?
Her yıl iki yüz kadar arıza oluyorsa, internetiniz neden kesilmiyor? Cevabın bir kısmı haritada. Denizaltı kablo haritasına göre Türkiye kıyılarına bugün beş ayrı kablo ulaşıyor:
- KAFOS: Karadeniz'den Bulgaristan'a ve Romanya'ya.
- MedNautilus: İstanbul'dan Yunanistan'a ve İtalya'ya.
- SeaMeWe-5: Marmaris'e iniyor; Fransa'dan Singapur'a kadar 16 ülkeyi birbirine bağlıyor.
- Turcyos-1 ve Turcyos-2: Bozyazı ve Samandağ'dan Kuzey Kıbrıs'a.
2027 için Karadeniz'de yeni bir kablo daha planlanıyor. Karadan komşu ülkelere giden bağlantılar bu sayıya dahil değil.
İnternet tek bir boru değil, bir yol ağı. Bir kablo kopunca trafik öteki kablolara yönleniyor; belki biraz yavaşlıyor ama durmuyor. Tonga'nın talihsizliği de buydu: dünyaya açılan tek bir kablosu vardı.
Bir de çoğumuzun düşünmediği bir kısayol var. Çok izlenen videoları her seferinde okyanusun öbür yakasından getirmek yerine Google, internet servis sağlayıcılarının binalarına kendi sunucularını koyuyor ve popüler içeriği oralara kopyalıyor (Google Global Cache). Oynata bastığınızda video çoğu zaman size yakın bir yerden geliyor; okyanusu her izlemede değil, çoğu zaman yalnızca bir kez geçiyor.
Sitenizin sunucusu nerede?
Aynı kural sitenizi de ilgilendiriyor. Bir ziyaretçi sitenizi açtığında istek, sitenizin durduğu sunucuya kadar gidip geliyor. Sunucu Amerika'daysa ve müşterileriniz Türkiye'deyse, her açılışta bu yol okyanusu iki kez geçiyor. Işık cam lifin içinde saniyede yaklaşık 200 bin kilometre gidiyor; bu çok hızlı, ama yol uzadıkça her açılışa milisaniyeler ekleniyor ve bir sayfa açılırken bu gidiş geliş çoğu zaman birden fazla kez yaşanıyor.
Bu yüzden sitenizin sunucusunun hangi ülkede durduğunu bilmekte fayda var; bunu hosting firmanıza sorabilirsiniz. Ziyaretçileriniz Türkiye'deyse, Türkiye'ye yakın bir sunucu çoğu zaman daha kısa bir yol demek.
Kendiniz ölçün: ücretsiz SEO kontrol aracımız sunucunuzun ilk cevabı ne kadar sürede verdiğini de gösterir (TTFB). Yarım saniyenin altı iyi sayılır. Üyelik gerekmez.
Sonraki bölüm: şifreniz kaç saniyede kırılır?
Bugün bir fotoğrafın yolculuğuna çıktık: bulut yok, uydu neredeyse yok; okyanusun dibinde bahçe hortumu kalınlığında kablolar var ve biri koptuğunda bir gemi yola çıkıyor. Peki bu yolun ucunda, hesaplarınızın kapısında ne duruyor? Her gün yazdığınız şifre. Ekranın Arkası'nın bir sonraki bölümünde bir şifrenin kaç saniyede kırılabileceğine bakıyoruz.
Bölüm 3'ü okuyun: Şifreniz Kaç Saniyede Kırılır? Güçlü Şifrenin Ekranın Arkası
Kaynaklar ve ilgili sayfalar
- TeleGeography: Denizaltı kabloları SSS (1,5 milyon km, arızalar, kablo yapısı, ömür)
- TeleGeography: Yüzde 99 iddiasının kontrolü
- Denizaltı kablo haritası: Türkiye
- National MagLab: 1858 Atlantik telgraf kablosu
- Earth Magazine: 1929 Grand Banks ve su altı çığları
- NPR: Tonga'nın interneti 5 hafta sonra geri geldi
- TeleGeography: Kablolar kopunca ne olur?
- Google: Global Cache
- Ekranın Arkası Bölüm 1: Google nasıl çalışır?
- TurkWebSite YouTube kanalı: Ekranın Arkası serisinin videoları.
Siteniz ne kadar çabuk açılıyor?
Sayfanızın adresini yazın; sunucu yanıt süresini, başlık ve açıklamayı, mobil uyumu tek ekranda görün. Siteniz yavaşsa birlikte hızlandıralım.

























