Google Nasıl Çalışır? Bir Aramanın 1 Saniyelik Yolculuğu
Ara'ya bastığınızda Google internete bakmaz, kendi kopyasını arar. Ekranın Arkası serisinin ilk bölümü: tarama, dizine ekleme, sıralama ve sitenizin Google'da olup olmadığını kontrol etmenin üç yolu.
Telefonunuza bir soru yazıyorsunuz, Ara'ya basıyorsunuz ve bir saniye dolmadan cevap ekranda. Çoğumuz o bir saniyede Google'ın bütün interneti hızla dolaşıp aradığımızı bulduğunu düşünürüz. Oysa Google o anda internete hiç bakmaz. Cevabı, aylardır okuyup kaydettiği kendi kopyasından çıkarır.
Bu yazı, YouTube kanalımızdaki Ekranın Arkası serisinin ilk bölümünün yazılı hali. Serinin her bölümünde her gün kullandığımız bir teknolojinin arkasındaki gerçek düzeneğe bakıyoruz. Videoyu izleyebilir ya da yalnızca yazıyı okuyabilirsiniz. Yazıdaki çizimler videodaki sahnelerin kendisi.
Kısaca:
- Google arama yaptığınızda interneti değil, kendi dizinini arar. Dizin, internetteki sayfaların Google'daki kopyasıdır.
- Bir sayfanın aramada çıkması için üç adımdan geçmesi gerekir: tarama, dizine ekleme ve sonuç gösterme.
- Dizinde olmayan bir sayfa, yayında olsa bile Google'da bulunamaz. Bunun en sık sebebi unutulmuş bir noindex satırı ya da hiçbir yerden bağlantı almayan bir sayfadır.
- Sitenizin dizinde olup olmadığını site: aramasıyla ve Search Console ile kendiniz görebilirsiniz.
Google arama yaptığınızda interneti aramaz
İnternette yüz milyarlarca sayfa var. Google her aramada bunları tek tek açmaya kalksa, cevap bir saniyede gelmezdi. Bu yüzden Google işi önceden yapar: sayfaları okur, inceler ve kendi arşivine kaydeder. Bu arşivin adı dizin (İngilizcesi index).
Bir kitabın arkasındaki dizini düşünün. "Fotosentez" sözcüğünü bulmak için kitabı baştan sona okumazsınız; arkadaki dizine bakarsınız: fotosentez, sayfa 112. Google'ın yaptığı da budur. Tek fark, kitabın internetin kendisi olması.
Google'ın kendi açıklamasına göre bu dizinde yüz milyarlarca web sayfası var ve boyutu 100 milyon gigabaytı çoktan geçmiş. Bu cümlenin site sahipleri için çok önemli bir sonucu var: Google'ın kopyasında olmayan bir sayfa, Google için yoktur. Sayfa yayında olabilir, güzel olabilir, parası ödenmiş olabilir. Dizinde değilse, onu Google aramasında bulmanın yolu yoktur.
1996: LEGO kutusu, googol ve bir garaj
Hikaye 1996'da, Kaliforniya'daki Stanford Üniversitesi'nde başlıyor. İki doktora öğrencisi, Larry Page ve Sergey Brin, adı biraz tuhaf bir araştırma projesi üzerinde çalışıyor: BackRub. Disklerini hazır bir kasa yerine LEGO parçalarından yaptıkları bir kutuya diziyorlar. Bugün milyarlarca kişinin kullandığı arama motorunun ilk hali, renkli oyuncak parçalarının içinde çalışıyordu.
Projeye yeni bir ad gerektiğinde akıllarında googol sözcüğü var: 1'in arkasına yüz sıfır koyduğunuzda çıkan sayının adı. Stanford'un arşivindeki anlatıma göre alan adının boş olup olmadığına bakılırken sözcük yanlışlıkla "google" diye yazılıyor, bu yazım beğeniliyor ve kalıyor. google.com alan adı 15 Eylül 1997'de alınıyor. 1998'de şirket kuruluyor ve ilk ofis, Menlo Park'ta kiralanan bir evin garajı oluyor.
O iki öğrencinin çözdüğü asıl sorun bugün de Google'ın kalbinde duruyor. Bunu anlamak için Google'ın her gün yaptığı üç işe bakalım.
Google'ın üç adımı: tarama, dizine ekleme, sonuç gösterme
Google Search Central belgelerinde arama işi üç adıma ayrılır. Her sayfa bu üç adımı sırayla geçer; birinde takılan sayfa aramada görünmez.
1. Tarama: Googlebot sayfaları nasıl bulur?
Google'ın Googlebot adlı bir programı var. Onu internette dolaşan bir okuyucu gibi düşünün: bir sayfayı açar, okur, sayfadaki bağlantıları not alır ve bir sonrakine geçer. Örümcek benzetmesi buradan gelir; internete de bu yüzden "web", yani ağ deriz.
Bunun önemli bir sonucu var: hiçbir sayfadan bağlantı almayan bir sayfa, köprüsü olmayan bir adaya benzer. Robotun oraya gidecek yolu yoktur. Site sahipleri bu yüzden Google'a bir de harita verir: site haritası (sitemap), "benim sayfalarım bunlar" diyen bir listedir.
Tersi de mümkün. Site sahibi robots.txt adlı küçük bir dosyayla robota "bu bölüme girme" diyebilir; Google bu levhaya uyar. Taramayı daha ayrıntılı merak ediyorsanız crawling ve robots.txt rehberimize bakabilirsiniz.
2. Dizine ekleme: noindex ve kopya sayfalar
Robot okuduğu sayfayı getirir ve Google onu inceler: sayfa ne anlatıyor, başlığı ne, hangi dilde, içinde görsel ya da video var mı? Sonra sayfa dizindeki yerine yerleşir. Ama her okunan sayfa dizine girmez.
Bir sayfanın kodunda tek satırlık bir işaret olabilir: noindex. Anlamı "beni okuyabilirsin ama dizine koyma"dır. Site yapılırken konan ve sonra unutulan bu satır yüzünden bir sayfa yıllarca yayında durup Google'da bir kez bile görünmeyebilir. Bu, sık rastlanan hatalardan biridir.
Bir de kopya sorunu var. Aynı sayfa bir sitede üç farklı adreste duruyor olabilir: "www" ile, "www" olmadan ya da sonunda küçük bir ekle. Google bunları ayrı ayrı dizine koymaz; içlerinden birini asıl sayfa (standart URL, canonical) seçer, ötekileri kopyası sayar. Seçimi site sahibi işaretleyebilir. İşaretlemezse seçimi Google yapar ve bazen istemediğiniz adresi seçer.
Zaman da işin parçası. Google'ın yardım sayfalarına göre yeni ya da değişen bir sayfanın taranması birkaç günden birkaç haftaya kadar sürebilir. Bugün açılan bir sitenin yarın sabah Google'da olmaması bir hata değil, düzenin kendisidir.
3. Sonuç gösterme: Google hangi sayfayı neden üste koyar?
Ara'ya bastığınız an başlayan kısım budur. Google dizinine bakar ve sorunuza cevap verebilecek sayfaları bulur; bazen binlerce, bazen milyonlarca sayfa. Ama ilk sırada yalnızca biri durabilir.
1996'daki o iki öğrencinin asıl buluşu burada. Fikirleri şuydu: bir sayfaya başka sayfalardan verilen her bağlantı bir oy gibidir. Ama her oy eşit değildir; çok güvenilen bir sayfanın oyu, tanınmayan bir sayfanın oyundan ağır basar. Bu fikrin adı PageRank; adını Larry Page'in soyadından alır. Google'ı ilk yıllarında öteki arama motorlarından ayıran fikir buydu.
Bugün iş çok daha karmaşık. Google sıralamada çok sayıda etkeni hesaba kattığını söylüyor: sorunuzun anlamı, sayfanın konuyu ne kadar iyi cevapladığı, sayfanın hızı ve telefonda düzgün açılıp açılmadığı. Hatta siz: nerede olduğunuz ve hangi dili kullandığınız. Ankara'da "kahveci" yazan biriyle İzmir'de aynı sözcüğü yazan biri farklı sonuçlar görür.
Reklamla üste çıkılır mı? Yapay zeka özetleri nereden beslenir?
Sayfanın üstünde "Sponsorlu" yazan sonuçlar reklamdır ve açık artırmayla yer alır. Altındaki normal sonuçlarda ise Google'ın açıklamasına göre para ile sıra satın alınamaz; reklam vermek normal sıralamayı etkilemez. Yani aynı sayfada iki ayrı yarış var: biri bütçeyle, öteki o üç adımla kazanılır.
Son yıllarda bazı aramalarda, bazı ülkelerde, sonuçların en üstünde yapay zekanın yazdığı bir özet de çıkıyor. O özetin altında da kaynak bağlantıları var: yapay zeka cevabı boşluktan üretmiyor, aynı dizinden ve aynı taranmış sayfalardan besleniyor. Dizinde olmayan bir sayfa o özette de yer alamaz. Bu özetlerin trafiğe etkisini Google AI Overviews yazımızda ayrıca anlattık.
Google'ın dizini ne kadar büyüdü?
Google'ın 2008'de kendi blogunda anlattığına göre 1998'deki ilk dizinde 26 milyon sayfa vardı. 2000'de dizin bir milyar sayfaya ulaştı. 2008'de ise Google'ın sistemleri internette bir trilyon farklı adres saymıştı. LEGO kutusunda başlayan o kopya bugün yüz milyarlarca sayfayı tutuyor.
Belki daha da şaşırtıcı bir rakam var: Google'ın açıklamasına göre her gün yapılan aramaların yaklaşık yüzde 15'i daha önce hiç yapılmamış aramalar. Yirmi yılı aşkın süredir milyarlarca insan arama yapmasına rağmen, her gün yazılan aramaların altıda birine yakını Google'ın daha önce hiç görmediği sözcük dizileri. Google bunlara da aynı dizinden cevap çıkarıyor.
Siteniz Google'da var mı? Üç yolla kontrol edin
Bunu hayatın içine getirelim. Güzel bir sitesi olan bir pastane düşünün. Sitede unutulmuş bir noindex satırı varsa ya da sayfaya hiçbir yerden bağlantı yoksa, Google için o pastane yoktur: sokağın ortasında, kapısı görünmeyen bir dükkan gibi.
- site: araması. Google'ın arama kutusuna site: yazıp boşluk bırakmadan sitenizin adresini ekleyin (örneğin site:ornekpastane.com). Google, dizininde o siteye ait bulduğu sayfaları listeler. Liste boşsa ya da önemli bir sayfanız yoksa, o sayfa üç adımdan birinde takılmış olabilir. Bu sonuç kesin bir sayım değil, hızlı bir ipucudur.
- Search Console. Google'ın site sahiplerine verdiği ücretsiz araçtır. Sitenizi ekledikten sonra hangi sayfaların dizinde olduğunu, hangilerinin neden dışarıda kaldığını görürsünüz. Yeni bir sayfa için tarama da isteyebilirsiniz. Ama bu istek bir sıra numarası gibidir; sayfanın hemen dizine gireceği anlamına gelmez.
- Ücretsiz SEO kontrol aracımız. SEO kontrol sayfamıza sayfanızın adresini yazın. Araç sayfayı Google'ın robotuna benzer biçimde okur; noindex var mı, başlık ve açıklama yerinde mi, sayfa telefona uygun mu, tek ekranda gösterir. Üyelik gerekmez.
Sık yapılan hata: WordPress gibi sistemlerde site yapım aşamasında "arama motorlarının bu siteyi dizine eklemesini engelle" seçeneği açılır, site yayına alınınca kapatılması unutulur. Sitenizin hiçbir sayfası site: aramasında çıkmıyorsa önce buna bakın.
Sonraki bölüm: internet okyanusun dibinden geliyor
Google cevabı bulduktan sonra o cevap telefonunuza nasıl geliyor? Çoğumuz internetin havada, bulutta olduğunu düşünürüz. Aslında büyük kısmı okyanusların dibindeki kablolardan geçiyor. Ekranın Arkası'nın bir sonraki bölümünde o kabloların peşine düşüyoruz.
Bölüm 2'yi okuyun: İnternet Kesilirse Ne Olur? Okyanus Dibindeki 1,5 Milyon Kilometre
Kaynaklar ve ilgili sayfalar
- Google Search Central: Google Arama nasıl çalışır (tarama, dizine ekleme, sonuç gösterme)
- Google: Arama dizini (yüz milyarlarca sayfa, 100 milyon gigabayttan fazla)
- Google: Yeniden tarama isteği (günlerden haftalara)
- Google: Yinelenen sayfalar ve standart URL
- Google: Arama'da reklamlar
- Stanford: "Google" adının kökeni
- Google Blog (2008): dizinin büyümesi
- Search Engine Land: aramaların yüzde 15'i yeni
- Crawling nedir? robots.txt, E-E-A-T ve yapay zeka SEO
- TurkWebSite YouTube kanalı: Ekranın Arkası serisinin videoları.
Siteniz Google'da görünüyor mu?
Sayfanızın adresini yazın, noindex, başlık, açıklama ve mobil uyumu tek ekranda görün. Sorun çıkarsa SEO paketlerimizle birlikte düzeltelim.

























